Welke factoren bepalen de keuze tussen een tandwiel-, lobben- of schroefspindelpomp?

De keuze tussen een tandwielpomp, lobbenpomp of schroefspindelpomp hangt af van vier factoren: de viscositeit van het medium, de vereiste procesdruk, de gevoeligheid van het product en de gewenste onderhoudsfrequentie. Alle drie zijn verdringerpompen die vloeistof mechanisch verplaatsen, maar elk principe heeft een eigen sterktegebied. Op promotec.nl vind je een overzicht van de pomptypen die wij leveren en adviseren. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen zodat je gefundeerd kunt kiezen.

Wat zijn de belangrijkste technische verschillen tussen deze drie pompprincipes?

Tandwielpompen, lobbenpompen en schroefspindelpompen zijn alle drie roterende verdringerpompen: ze sluiten een vast volume vloeistof in en transporteren dat mechanisch van zuig- naar perszijde. Het verschil zit in de geometrie van het verdringerelement en daarmee in de toepassingsgeschiktheid.

Een tandwielpomp werkt met twee in elkaar grijpende tandwielen. De vloeistof wordt meegenomen in de ruimte tussen de tanden en de behuizing. Dit principe is compact, robuust en geschikt voor hoge drukken, maar de tanden zijn relatief agressief voor het medium. De scherende werking maakt tandwielpompen minder geschikt voor producten die niet mechanisch belast mogen worden.

Een lobbenpomp werkt met twee of meer lobben die synchroon draaien zonder elkaar te raken. Omdat de lobben nooit contact maken met het medium of met elkaar, is de pomp hygiënisch reinigbaar en geschikt voor gevoelige producten. De lobbenpomp is de standaardkeuze in de voedings- en farmaceutische industrie.

Een schroefspindelpomp transporteert vloeistof axiaal via een of meerdere schroefvormige rotoren. Dit principe genereert vrijwel geen pulsaties, werkt stil en is bijzonder geschikt voor hoge viscositeiten en hoge drukken. De vloeistof wordt als het ware langs de schroef voortbewogen zonder turbulentie.

Welk pomptype is het meest geschikt voor viskeuze vloeistoffen?

Voor viskeuze vloeistoffen presteert de schroefspindelpomp het best, gevolgd door de lobbenpomp. Beide pompprincipes worden efficiënter naarmate de viscositeit toeneemt, omdat een hogere viscositeit de interne lekverliezen (slip) reduceert en het rendement verbetert.

Tandwielpompen zijn ook geschikt voor viskeuze media, maar hebben een bovengrens: bij extreem hoge viscositeiten neemt de weerstand in de tandruimten toe, wat leidt tot hogere aandrijfvermogens en meer slijtage. Schroefspindelpompen verwerken viscositeiten tot meerdere duizenden centistokes zonder problemen, en doen dat bovendien pulsatievrij.

Lobbenpompen zijn een goede middenweg: ze verwerken viskeuze producten goed, maar blinken vooral uit wanneer het medium ook gevoelig of structuurrijk is, zoals sauzen, gels of farmaceutische suspensies. De lobvorm is minder agressief dan een tandwiel en beschermt de vloeistofstructuur beter.

Wanneer is een lobbenpomp beter dan een tandwielpomp?

Een lobbenpomp is beter dan een tandwielpomp wanneer het medium gevoelig is voor mechanische belasting, wanneer hygiënische reiniging vereist is, of wanneer er vaste deeltjes in de vloeistof aanwezig zijn. De lobbenpomp heeft grotere doorstroomopeningen en minder schuifkrachten dan een tandwielpomp.

Concrete situaties waarin je voor een lobbenpomp kiest:

Voedingsmiddelen met structuur, zoals yoghurt, sauzen of vleesproducten
Farmaceutische vloeistoffen waarbij celintegriteit of deeltjesgrootte behouden moet blijven
Processen die CIP- of SIP-reiniging vereisen (cleaning in place, sterilization in place)
Media met zachte vaste deeltjes die niet vermalen mogen worden
Toepassingen waarbij EHEDG-certificering verplicht is

Tandwielpompen zijn compacter en goedkoper in aanschaf, maar de tanden creëren hogere schuifkrachten. Voor homogene, niet-gevoelige vloeistoffen zoals smeeroliën, hydraulische vloeistoffen of chemische producten zonder deeltjes is een tandwielpomp vaak de praktischere keuze.

Hoe beïnvloedt de procesdruk de keuze tussen deze pomptypen?

Procesdruk is een van de meest bepalende selectiecriteria. Tandwielpompen en schroefspindelpompen zijn van nature beter bestand tegen hoge drukken dan lobbenpompen, omdat hun geometrie nauwere toleranties toelaat en daarmee minder interne slip vertoont bij hogere tegendruk.

Als vuistregel geldt:

Tandwielpompen zijn geschikt voor drukken tot 200 bar of meer, afhankelijk van het type en de fabrikant. Ze worden veel toegepast in hydraulische systemen en hoge-druk doseerprocessen.
Schroefspindelpompen presteren uitstekend bij drukken tot 100 bar en zijn de voorkeurskeuze wanneer ook een pulsatievrije afgifte vereist is bij hogere drukken.
Lobbenpompen werken doorgaans in het bereik tot 15 à 25 bar. Bij hogere drukken neemt de slip toe en daalt het volumetrisch rendement, tenzij er speciale uitvoeringen worden toegepast.

Naast de maximale druk speelt ook de drukopbouw een rol. Schroefspindelpompen bouwen druk geleidelijk op over meerdere schroefsegmenten, wat de belasting op lagers en afdichtingen verdeelt. Dit maakt ze duurzamer in toepassingen met continue hoge druk.

Welke pomp heeft de laagste totale eigendomskosten (TCO)?

De pomp met de laagste TCO is de pomp die het best aansluit op het specifieke proces. Een verkeerd gekozen pomptype dat frequent onderhoud vergt of voortijdig slijt, is altijd duurder dan een duurdere pomp die jarenlang storingsvrij draait. Toch zijn er per pomptype duidelijke patronen.

Tandwielpompen hebben doorgaans de laagste aanschafprijs, maar de slijtage van tanden en lagers kan bij abrasieve of droge media hoog oplopen. Lobbenpompen zijn duurder in aanschaf, maar de lobben raken elkaar niet en slijten minder snel bij correct gebruik. Schroefspindelpompen vragen een hogere initiële investering, maar blinken uit in betrouwbaarheid bij continu bedrijf met viskeuze media.

Factoren die de TCO sterk beïnvloeden:

Onderhoudsintervallen en kosten van slijtdelen
Energieverbruik bij de specifieke viscositeit en druk
Kosten van ongeplande stilstand (downtime)
Levensduur van afdichtingen en lagers
Reinigbaarheid en daarmee verbonden productieverlies

Een volledige TCO-berekening neemt al deze posten mee en laat zien dat de goedkoopste pomp op de factuur zelden de goedkoopste pomp in gebruik is.

Welke vragen moet je stellen voordat je een pomptype kiest?

Voordat je een tandwiel-, lobben- of schroefspindelpomp selecteert, moet je minimaal zeven procesvragen beantwoorden. Zonder deze informatie is elke pompkeuze een gok.

Wat is de viscositeit van het medium? En varieert die viscositeit tijdens het proces, bijvoorbeeld door temperatuurwisselingen?
Welke druk moet de pomp opbouwen? Wat is de maximale werkdruk en de gemiddelde bedrijfsdruk?
Is het medium gevoelig voor mechanische belasting? Denk aan deeltjes, emulsies of biologisch actieve stoffen.
Zijn er hygiënische of reinigheidseisen? Is CIP, SIP of EHEDG-certificering vereist?
Bevat het medium vaste deeltjes of abrasieve componenten? Zo ja, wat is de deeltjesgrootte en hardheid?
Wat zijn de temperatuurgrenzen? Zowel van het medium als van de omgeving.
Zijn er emissie- of lekkagevereisten? Gelden er ATEX-classificaties of normen zoals TA-Luft?

Pas wanneer deze vragen beantwoord zijn, kan een specialist de juiste pompgeometrie, het juiste materiaal en de juiste afdichtingsoplossing selecteren. Een pomp kiezen op basis van alleen de gewenste capaciteit en druk leidt vrijwel altijd tot suboptimale prestaties of voortijdige uitval.

Hoe PromoTec helpt bij de keuze voor het juiste pomptype

Wij begrijpen dat de keuze tussen een tandwiel-, lobben- of schroefspindelpomp technisch complex is, zeker wanneer ook emissie-eisen, ATEX-classificaties of hygiënenormen meespelen. Als merkonafhankelijk specialist met meer dan 50 jaar ervaring in de industrie helpen wij je om die keuze gefundeerd te maken, zonder dat we één merk pushen.

Wat wij voor je doen:

Procesanalyse op basis van medium, viscositeit, druk en temperatuur
Objectief vergelijk tussen pompprincipes met een volledige TCO-onderbouwing
Advies over lek- en emissievrije uitvoeringen voor gevaarlijke media
Selectie uit een breed assortiment van internationaal gerenommeerde fabrikanten
Ondersteuning bij ATEX-classificatie en naleving van normen zoals TA-Luft

Of je nu een nieuwe installatie ontwerpt of een bestaande pomp wilt vervangen door een betrouwbaarder alternatief, wij denken graag met je mee. Neem contact op voor een vrijblijvend adviesgesprek.

Veelgestelde vragen

Kan ik een bestaande tandwielpomp vervangen door een lobbenpomp zonder mijn installatie aan te passen?

Dat hangt af van de aansluitafmetingen, het toerental en de vereiste capaciteit. Lobbenpompen hebben doorgaans een groter bouwvolume dan tandwielpompen bij dezelfde capaciteit, wat aanpassingen aan de leidingaansluiting of het fundament kan vereisen. Laat altijd een technische vergelijking maken door een specialist die zowel de procesparameters als de bestaande installatie beoordeelt, zodat je niet voor verrassingen komt te staan tijdens de omschakeling.

Wat gebeurt er als een pomp droogloopt en welk pomptype is daar het meest gevoelig voor?

Droogloop is voor alle drie de pompprincipes schadelijk, maar tandwielpompen en schroefspindelpompen zijn er doorgaans gevoeliger voor dan lobbenpompen, omdat hun nauwe toleranties afhankelijk zijn van de vloeistof als smeermiddel. Bij droogloop kunnen tanden, rotors of afdichtingen binnen enkele seconden beschadigen. Voorkom dit door droogloopbeveiliging te installeren, zoals een drukschakelaar aan de zuigzijde of een niveausensor in het reservoir.

Hoe weet ik of mijn pomp te groot of te klein gedimensioneerd is voor mijn proces?

Een te grote pomp draait op een fractie van zijn capaciteit, wat leidt tot verhoogde slip, slijtage en energieverspilling. Een te kleine pomp wordt overbelast en haalt de vereiste druk of capaciteit niet, wat resulteert in voortijdige uitval. Signalen van verkeerde dimensionering zijn onder andere onregelmatige drukopbouw, overmatige warmteontwikkeling, hoog energieverbruik of frequente afdichtingsproblemen. Een herberekening op basis van actuele procesdata lost dit in de meeste gevallen op.

Welk pomptype is het meest geschikt voor media met wisselende viscositeit, bijvoorbeeld door temperatuurschommelingen in het proces?

Schroefspindelpompen zijn het meest robuust bij sterk wisselende viscositeiten, omdat hun axiaal transportprincipe minder gevoelig is voor veranderingen in de vloeistofweerstand. Lobbenpompen zijn een goede tweede keuze, mits het toerental wordt aangepast aan de actuele viscositeit via een frequentieregelaar. Tandwielpompen kunnen bij plotselinge viscositeitsstijgingen overbelast raken, dus zorg altijd voor een overdrukventiel als beveiliging.

Zijn er specifieke afdichtingsoplossingen die ik moet overwegen bij het pompen van gevaarlijke of vluchtige media?

Ja, bij gevaarlijke, giftige of vluchtige media is een mechanische afdichting met dubbele uitvoering of een magneetkoppeling de veiligste keuze, omdat deze lekkagenaar de omgeving vrijwel volledig uitsluit. Voor toepassingen die onder TA-Luft of ATEX-regelgeving vallen, zijn gecertificeerde afdichtingssystemen verplicht. Bespreek de specifieke mediumeigenschappen en geldende normen altijd met een specialist, zodat de afdichtingsoplossing zowel technisch als wettelijk correct is.

Hoe vaak moet ik preventief onderhoud uitvoeren aan een lobben- of schroefspindelpomp?

De onderhoudsfrequentie hangt sterk af van het medium, de bedrijfsdruk en het toerental, maar als algemene richtlijn geldt voor lobbenpompen een inspectie van afdichtingen en lagers elke 4.000 tot 8.000 bedrijfsuren. Schroefspindelpompen vragen bij correct gebruik en een schoon, viskeus medium vaak minder frequent onderhoud, soms tot 10.000 bedrijfsuren of meer. Raadpleeg altijd de fabrikantspecificaties en houd een onderhoudslogboek bij om slijtagepatronen vroegtijdig te herkennen.

Kan ik één pomptype inzetten voor meerdere verschillende media in hetzelfde proces, bijvoorbeeld bij een wisselende productie?

Dat is mogelijk, maar vereist zorgvuldige afstemming op het meest kritische medium in de reeks. Een lobbenpomp is hiervoor vaak de meest flexibele keuze, omdat hij zowel dunne als viskeuze media aankan en eenvoudig CIP-reinigbaar is tussen productwisselingen. Zorg er wel voor dat de pomp voor elk medium opnieuw wordt beoordeeld op druk, capaciteit en compatibiliteit van materialen en afdichtingen, zodat kruisbesmetting en overbelasting worden voorkomen.

Nieuws