Wat is het verschil tussen een lekvrije pomp en een gewone industriële pomp?

In de industrie draait alles om betrouwbaarheid, veiligheid en naleving van steeds strengere milieunormen. Toch worstelen veel HSE Managers en Process Safety Engineers dagelijks met een fundamentele vraag: wat is nu precies het verschil tussen een lekvrije pomp en een gewone industriële pomp met asafdichting? Het antwoord op die vraag heeft directe gevolgen voor de veiligheid van uw installatie, uw compliance met regelgeving zoals TA-Luft en ATEX, en de totale kosten over de levensduur van uw pompsysteem. In dit artikel leggen we het verschil helder uit en helpen we u bepalen welke oplossing het beste past bij uw proces. Promotec staat u hierin graag bij als merkonafhankelijk specialist.

Wat is een lekvrije pomp precies?

Een lekvrije pomp, ook wel aangeduid als een sealless pomp, is een pomp waarbij de vloeistof volledig ingesloten blijft binnen het pomphuis. Er is geen dynamische asafdichting aanwezig die de pompas naar buiten toe afdicht. Dit betekent dat er structureel geen lekkagepad bestaat tussen het procesmedium en de buitenlucht. Het resultaat is een volledig emissievrije werking, zelfs bij het verpompen van gevaarlijke, toxische of ontvlambare vloeistoffen.

Lekvrije pompen worden steeds vaker ingezet in de (petro)chemie, farmacie en olie- en gassector. De drie meest voorkomende uitvoeringen zijn de magneetgedreven centrifugaalpomp, de busmotorpomp (canned motor pomp) en de membraanpomp. Elk van deze typen elimineert de mechanische afdichting op een andere manier, maar het doel is hetzelfde: nul emissie, maximale veiligheid.

Hoe werkt een gewone industriële pomp met asafdichting?

Een conventionele industriële pomp drijft de waaier aan via een roterende as die door de pompbehuizing naar buiten loopt, naar de elektromotor. Op het punt waar de as de behuizing verlaat, zit een mechanische afdichting. Deze afdichting voorkomt dat de vloeistof langs de as naar buiten lekt.

In de praktijk is dit echter een kwetsbaar onderdeel. Mechanische afdichtingen slijten, vergen regelmatig onderhoud en lekken structureel in kleine hoeveelheden. Bij agressieve, corrosieve of gevaarlijke media leidt dit tot fugitieve emissies die zowel een milieurisico als een veiligheidsrisico vormen. Bovendien veroorzaken defecte afdichtingen ongeplande stilstand, wat in een continue procesomgeving kostbaar is.

Voor processen met gevaarlijke vloeistoffen zijn dubbele mechanische afdichtingen met spoelvloeistof een gangbare oplossing, maar ook deze vereisen intensief onderhoud en elimineren het lekkagerisico niet volledig.

Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen beide pomptypen?

Het meest fundamentele verschil zit in de constructie: een lekvrije pomp heeft geen dynamische afdichting, een conventionele pomp wel. Maar de gevolgen van dat verschil reiken verder dan alleen het lekkagerisico.

Emissies: Een pomp met asafdichting lekt altijd in enige mate. Een lekvrije pomp heeft structureel geen lekkagepad.
Onderhoud: Mechanische afdichtingen zijn slijtdelen die periodiek vervangen moeten worden. Bij lekvrije pompen zoals busmotorpompen valt dit onderhoud grotendeels weg, mede omdat de pomp gesmeerd en gekoeld wordt door de te verpompen vloeistof zelf.
Veiligheid: Bij toxische of ontvlambare media is elke lekkage een potentieel incident. Lekvrije pompen elimineren dit risico aan de bron.
Voetprint en gewicht: Busmotorpompen zijn aanzienlijk compacter dan traditionele pomp-motorcombinaties en vereisen geen uitlijning van pomp en aandrijving.
Geluid en trillingen: Lekvrije pompen, met name busmotorpompen, produceren significant minder geluid en vibraties dan conventionele pompen.
Initiële investering: Lekvrije pompen hebben doorgaans een hogere aanschafprijs. Over de volledige levensduur zijn de totale kosten echter aantoonbaar lager door minder onderhoud, minder downtime en geen lekkagegerelateerde incidenten.

Wanneer is een lekvrije pomp verplicht of noodzakelijk?

Regelgeving speelt een steeds grotere rol bij de keuze voor lekvrije pomptechnologie. De TA-Luft norm stelt strenge eisen aan fugitieve emissies van vluchtige organische stoffen en gevaarlijke gassen. De Europese IED-richtlijn verplicht industriële installaties tot aantoonbare emissiereductie. En de ATEX-richtlijn 2014/34/EU schrijft voor welke apparatuur gebruikt mag worden in explosiegevaarlijke zones.

In de praktijk betekent dit dat lekvrije pompen in veel toepassingen niet langer een keuze zijn, maar een verplichting. Denk aan het verpompen van toxische, carcinogene of ontvlambare vloeistoffen in de petrochemie, het werken in ATEX-zones, of processen waarbij zelfs minimale emissies niet acceptabel zijn vanuit milieu- of veiligheidsperspectief.

Maar ook buiten de wettelijke verplichting is een lekvrije pomp noodzakelijk wanneer de betrouwbaarheid van het proces voorop staat. Elke ongeplande stilstand door een defecte afdichting kost geld en verstoort de productie.

Welke soorten lekvrije pompen bestaan er?

Er zijn meerdere technologieën die het principe van lekvrij pompen realiseren, elk met eigen kenmerken en toepassingsgebieden.

Magneetgedreven centrifugaalpompen

Bij deze pompen wordt de waaier aangedreven via een magnetische koppeling, zonder fysieke verbinding door de pompwand. Er is geen as die naar buiten loopt, en dus geen afdichting nodig. Greenpumps levert ook magneetgedreven turbinepompen, die bij uitstek geschikt zijn voor kleine capaciteiten met hoge opvoerhoogten.

Busmotorpompen (canned motor pompen)

Bij een busmotorpomp zijn pomp en motor volledig geïntegreerd in één hermetisch gesloten behuizing. De te verpompen vloeistof smeert en koelt de motor van binnenuit. Dit resulteert in een dubbele insluiting van het medium, een compacte voetprint, geen uitlijnbehoefte en sterk vereenvoudigd onderhoud. Onze Hermag busmotorpompen voldoen aan ISO 15783, EN-ISO 2858 en zijn leverbaar conform API 685 en ATEX 2014/34/EU. We leveren al decennialang busmotorpompen en komen nog steeds exemplaren tegen die meer dan 30 jaar geleden door ons zijn geleverd en nog altijd in bedrijf zijn.

Membraanpompen

Een membraanpomp gebruikt een flexibel membraan als scheidingswand tussen het procesmedium en de aandrijving. Er zijn geen dynamische afdichtingen in contact met de vloeistof. De Wanner Hydra-Cell membraanpompen zijn hydraulisch gebalanceerd en kunnen lekvrij werken tot 345 barg. Bijzonder aan dit type is de geschiktheid voor vloeistoffen met vaste deeltjes tot 30% en zelfs tot 45% bij bepaalde systeemontwerpen, dankzij de unieke verticale klepconstructie die deeltjes laat doorspoelen in plaats van ze te laten ophopen.

Slangenpompen

Slangenpompen werken via het peristaltische principe: de vloeistof bevindt zich volledig in een flexibele slang en komt nooit in contact met de pompbehuizing. Er zijn geen afdichtingen, kleppen of andere slijtdelen in contact met het medium.

Hoe kies je de juiste lekvrije pomp voor jouw proces?

De keuze voor het juiste type lekvrije pomp hangt af van meerdere procesparameters. Een goede selectie begint met de volgende vragen:

Wat zijn de eigenschappen van het medium? Is het corrosief, toxisch, ontvlambaar, abrasief of bevat het vaste deeltjes? Een membraanpomp is bij uitstek geschikt voor abrasieve of deeltjeshoudende vloeistoffen. Voor agressieve chemicaliën zijn materialen zoals PVDF of exotische legeringen beschikbaar.
Wat zijn de druk- en capaciteitseisen? Bij kleine capaciteiten met hoge opvoerhoogten biedt een magneetgedreven turbinepomp voordelen ten opzichte van een centrifugaalpomp. Voor hoge drukken tot 345 barg is de Wanner Hydra-Cell membraanpomp een uitstekende keuze.
In welke ATEX-zone wordt de pomp ingezet? Niet alle lekvrije pompen zijn standaard ATEX-gecertificeerd. Onze Hermag busmotorpompen zijn leverbaar conform ATEX 2014/34/EU voor gebruik in explosieve atmosferen.
Wat zijn de TCO-doelstellingen? Een hogere aanschafprijs wordt vaak ruimschoots terugverdiend door lagere onderhoudskosten, minder downtime en het wegvallen van lekkagegerelateerde kostenposten.

Als merkonafhankelijk specialist met meer dan 50 jaar ervaring helpen wij u bij het opstellen van een volledige TCO-berekening en het selecteren van de pomp die daadwerkelijk presteert onder uw specifieke procesomstandigheden. Onze eigen testinstallatie biedt daarbij de zekerheid die u nodig heeft voordat u investeert. Van de Europoort tot Antwerpen: wij kennen de processen en de uitdagingen van de sectoren waarin u actief bent. Neem contact met ons op voor persoonlijk advies op maat.

Veelgestelde vragen

Kan een lekvrije pomp elke conventionele pomp met asafdichting één-op-één vervangen?

Niet altijd. Een directe vervanging is technisch mogelijk in veel gevallen, maar vereist wel een zorgvuldige procesanalyse. Factoren zoals debiet, druk, mediumeigenschappen en beschikbare ruimte bepalen welk type lekvrije pomp geschikt is als vervanging. Een busmotorpomp heeft bijvoorbeeld een compactere voetprint en vereist geen heruitlijning, wat de retrofit juist kan vereenvoudigen. Laat u adviseren door een specialist die de volledige procesomstandigheden beoordeelt voordat u overschakelt.

Wat zijn de meest voorkomende fouten bij de ingebruikname van een lekvrije pomp?

De meest gemaakte fout is droogloop: bij busmotorpompen en magneetgedreven pompen wordt de vloeistof gebruikt voor smering en koeling van interne componenten, waardoor droogloop binnen korte tijd tot ernstige schade leidt. Zorg daarom altijd voor correcte ontluchting en een betrouwbare droogloopbeveiliging. Een andere veelgemaakte fout is het onderschatten van de vereiste NPSH-waarde, wat kan leiden tot cavitatie en voortijdige slijtage van het lager- en waaiermateriaal.

Hoe zit het met het onderhoud van lekvrije pompen — zijn ze echt onderhoudsvrij?

Lekvrije pompen zijn niet volledig onderhoudsvrij, maar het onderhoudsinterval is aanzienlijk langer en de werkzaamheden zijn minder intensief dan bij pompen met mechanische afdichting. Bij busmotorpompen vallen periodieke afdichtingsinspecties en -vervangingen volledig weg. Wel dienen lagers, waaiers en eventuele slijtringen op gezette tijden gecontroleerd te worden, afhankelijk van het medium en de bedrijfsomstandigheden. Een goed uitgevoerde TCO-berekening toont aan dat de totale onderhoudskosten over de levensduur significant lager liggen dan bij conventionele pompen.

Zijn lekvrije pompen ook geschikt voor hoge temperaturen of cryogene toepassingen?

Ja, maar de keuze van het pomptype en de materialen is hierbij cruciaal. Busmotorpompen zijn leverbaar in uitvoeringen voor zowel hoge temperaturen als cryogene vloeistoffen, mits de juiste materiaalspecificaties worden toegepast voor lagers, waaiers en behuizing. Voor cryogene toepassingen zijn speciale ontwerpen beschikbaar waarbij de motorwarmte strikt gescheiden blijft van het koude procesmedium. Bespreek de exacte temperatuurgrenzen altijd met uw pompspecialist, zodat de juiste uitvoering wordt geselecteerd.

Hoe toon ik aan dat mijn lekvrije pomp voldoet aan de TA-Luft of IED-richtlijn voor een inspectie of audit?

Voor het aantonen van compliance volstaat het doorgaans om de typegoedkeuring en certificering van de pomp te overleggen, aangevuld met de technische documentatie waaruit blijkt dat de pomp structureel geen lekkagepad heeft. Busmotorpompen die voldoen aan ISO 15783 en API 685 zijn bij uitstek geschikt als aantoonbaar compliant alternatief. Zorg daarnaast voor een up-to-date installatiedossier met materiaalspecificaties en onderhoudshistorie, zodat u bij een audit direct kunt aantonen dat de installatie conform de geldende normen is uitgevoerd en beheerd.

Wat als mijn medium vaste deeltjes bevat — welke lekvrije pomp is dan de beste keuze?

Voor media met vaste deeltjes is de membraanpomp doorgaans de meest geschikte lekvrije oplossing. De Wanner Hydra-Cell membraanpompen zijn specifiek ontworpen voor abrasieve en deeltjeshoudende vloeistoffen, met een geschiktheid tot 30% vaste deeltjes en zelfs tot 45% bij bepaalde systeemontwerpen. De verticale klepconstructie zorgt ervoor dat deeltjes worden doorgespueld in plaats van opgehoopt, wat slijtage minimaliseert. Magneetgedreven centrifugaalpompen en busmotorpompen zijn minder geschikt voor abrasieve media, omdat deeltjes de interne lagers en waaiers kunnen beschadigen.

Hoe begin ik met het overstappen naar lekvrije pomptechnologie in mijn bestaande installatie?

Een goede eerste stap is het inventariseren van uw huidige pompen op basis van risiconiveau: welke pompen verwerken toxische, ontvlambare of carcinogene media, en welke veroorzaken de meeste ongeplande stilstand door afdichtingsproblemen? Prioriteer de vervanging op basis van veiligheidsrisico en TCO-impact. Vervolgens is een gedetailleerde procesanalyse per pomp nodig om het juiste lekvrije alternatief te selecteren. Een merkonafhankelijke specialist met testfaciliteiten kan u hierbij begeleiden, van selectie en TCO-berekening tot installatie en inbedrijfstelling.

Nieuws